100 و كلام سىّء قد وقرت * أذنى منه و ما بىمن صمم « 41 » آنگاه خدا گفت : « بل هم اضلّ » ، و سبب گمراه‌تر بودن ، آن است كه چارپايان مواضع سود و زيان خود را مىبينند ، و برخى از آنچه را مىبينند ملازمت مىكنند ، و اينان ( وصف‌شدگان در آن آيه ) مىدانند كه عناد مىورزند ، پس به آتش روى مىآورند ، و نظير اين آيه است گفتار خدا در سوره ديگر : أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا « 42 » . و معنى اين است كه اى محمّد ، ايشان آنچه را تو مىگويى همچون كسى كه خواستار فهم است ، نمىشنوند ؛ بلكه چون چارپايان مىشنوند . و از نظائر آن آيه است ، گفتار خداى - تعالى - : مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً ، صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ « 43 » . و همانا از آن جهت به شخص بينايى كه بيناييش را به كار نمىاندازد كور اطلاق مىشود كه وى به منزله كسى است كه نمىبيند ، و چنان كه به شخص شنوايى كه توجّه نمىكند ، كر گفته مىشود . و از آن قبيل است گفتار خداى - تعالى - : إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ « 44 » ، و چنان كه خداى - عزّ اسمه - گفته است : أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها « 45 » . خدا كلمه « مثل » را به « الّذين كفروا » اضافه نمود ، و آنگاه آن مثل را به بانگ‌زننده ( بر گوسفند ) تشبيه كرد و نه بر گوسفند ؛ زيرا معنى چنين است كه داستان كافران در مورد پندى كه به ايشان داده مىشود مانند داستان چارپايى است كه از كلمات آن كسى كه بر آن بانگ مىزند جز صدا چيزى نمىفهمد ، پس تقدير

--> ( 41 ) - آن بيت از مثقّب عبدى است ( المفضّليّات ، ص 294 ) و در بالاى نسخه اصل « عنه اذناى » ضبط شده است . ( 42 ) - سورة الفرقان ( 25 ) آيهء 44 . ( 43 ) - سورة البقرة ( 2 ) آيهء 171 . ( 44 ) - سورة النمل ( 27 ) آيهء 80 . ( 45 ) - سورة محمّد ( 47 ) آيهء 24 .